Wat is faalangst?

Heel veel mensen denken bij faalangst aan black-outs tijdens toetsen of heel veel stress tijdens presentaties, maar het is veel meer dan dat. Wat is faalangst nu precies? In dit artikel lees je meer over de verschillende soorten, de manieren waarop je faalangst kan herkennen en het verschil tussen faalangst bij kinderen en faalangst bij volwassenen.

Wat is faalangst?

Faalangst is letterlijk; de angst om te falen. Iemand met faalangst is bang om fouten te maken of iets verkeerd te doen. Dit kan in allerlei situaties en op heel veel verschillende manieren tot uiting komen. Eigenlijk in alle situaties waarin je beoordeeld wordt óf jezelf beoordeelt.

Iedereen heeft een zekere mate van faalangst, want het kan ook heel nuttig zijn om betere prestaties te kunnen leveren. In dat geval wordt het meestal geen faalangst genoemd maar gezonde spanning. Toch kan deze gezonde spanning soms ook doorslaan in faalangst.

Eigenlijk heeft dit alles te maken met de manier waarop je met je angst omgaat. Wanneer jij de spanning als positief ervaart en je er niet door laat belemmeren, heeft het weinig impact op je leven, maar wanneer je merkt dat de spanning je gaat belemmeren wordt het vervelender en kan het een behoorlijke impact op je leven hebben. Dit kan je bijvoorbeeld belemmeren tijdens examens, maar ook ernstigere vormen aannemen en je belemmeren om nog aan het werk te gaan en je huis uit te komen.

Hoe ontstaat faalangst?

Faalangst ontstaat door een combinatie van opvoeding, persoonlijke eigenschappen en ervaringen die je gedurende je leven opdoet.

Uit onderzoek blijkt dat een kind waarvan één van de ouders faalangst heeft, heeft zelf een grote kans om ook last te krijgen van angst om te falen. Dit heeft te maken met de voorbeeldrol die de ouders hebben. Je leert als kind van het kijken naar je ouders. Hoe lossen deze dingen op, hoe gaan ze om met andere mensen, hoe gaan ze om met spannende situaties etc.

Daarnaast heeft ook je persoonlijkheid invloed op het wel of niet gevoelig zijn voor het ontwikkelen van angsten. Iemand die heel erg precies is of graag het onderste uit de kan wil halen heeft bijvoorbeeld sneller de kans om faalangst te ontwikkelen. Ook gevoelige/ erg sociale kinderen hebben vaker een laag zelfbeeld, omdat ze het gevoel hebben niet aan de hoge eisen van hun omgeving te kunnen voldoen. Nu is het niet zo dat deze eigenschappen per definitie voor faalangst zorgen, maar ze maken de kans wel groter.

Een derde punt zijn ervaringen die je gedurende je leven opdoet. Een kind wat in zijn jeugd gepest is, kan daardoor bijvoorbeeld faalangst ontwikkelen. Maar ook wanneer ouders heel kritisch zijn op (school of sport) prestaties, te hoge eisen stellen of wanneer het kind het gevoel krijgt niet zichzelf te mogen zijn kan er faalangst ontstaan, of kan bestaande faalangst verergeren.

Het ontstaat vaak in de kinderjaren, maar wanneer je er niets aan doet, blijft het je hele leven opspelen en krijgt het steeds meer impact op je leven.

Verschillende soorten faalangst

Zoals ik in het begin al noemde, is faalangst letterlijk de angst om te falen. Omdat dit een behoorlijk breed begrip is, is faalangst onderverdeeld in 3 soorten: cognitieve faalangst, sociale faalangst en motorische faalangst. Deze verdeling geeft aan op welk vlak je angst hebt. Meestal overheerst er één van de vormen, maar zijn de andere 2 soorten ook in mindere mate aanwezig.

Cognitieve faalangst

Cognitieve angst is de meest bekende vorm van faalangst. Deze vorm speelt op bij bijvoorbeeld toetsen en bij het geven van een presentatie. Bij kinderen en jongeren geeft deze vorm vaak vooral problemen op school, bij volwassenen uit zich dit vaak op het werk, bij het hebben van een eigen onderneming of bij het solliciteren. Bij deze vorm van faalangst heb je angst voor een specifiek (beoordelings-)moment. De spanning kan ervoor zorgen dat je minder goed gaat presteren of misschien zelfs wel helemaal niet meer kan presteren en te maken krijgt met een black-out.

Sociale faalangst

Sociale angst speelt vooral op bij sociale contacten. Iemand voelt zich erg onzeker en is bang om iets verkeerd te zeggen of te doen. Daarnaast is het voor iemand met sociale faalangst vaak ook heel belangrijk wat een ander van hem of haar vindt en bestaat de angst niet aardig/slim/knap/spontaan genoeg gevonden te worden.

Iemand met sociale angst houdt zich soms zo bezig met hoe hij of zij overkomt, dat de inhoud van het gesprek niet meer opgepikt wordt. Ook heeft iemand met sociale faalangst vaak zoveel spanning in zijn lichaam dat het niet meer lukt om zichzelf te kunnen zijn.

Sociale faalangst kan in alle situaties waarin sociale vaardigheden gevraagd worden een rol spelen, bijvoorbeeld bij het samenwerken, het leren kennen van nieuwe mensen of het vinden van een positie in een groep. Ook bij het geven van presentaties en het solliciteren speelt deze vorm van angst vaak een rol.

Motorische faalangst

Motorische angst heeft alles te maken met bewegen. Bij alles waar we onze spieren gebruiken kan deze vorm van faalangst optreden. Eén van de meest herkenbare vormen is misschien wel de onhandigheid die je kan hebben wanneer je in een groep komt waar niemand je kent. Je wilt zo goed overkomen dat je bijvoorbeeld iets uit je handen laat vallen of bijna over de drempel struikelt.

Maar motorische faalangst kan bij kinderen bijvoorbeeld ook opspelen tijdens oefeningen voor gymnastiek en bijvoorbeeld bij kinderen en volwassenen tijdens het tekenen, schilderen of klussen.

Zo herken je faalangst
faalangst

We hebben het net gehad over de verschillende soorten faalangst, namelijk de cognitieve, sociale en motorische faalangst. Maar je kan faalangst ook nog opdelen in verschillende uitingsvormen. We onderscheiden namelijk 2 types onder mensen met faalangst. Dit onderscheid heeft te maken met de manier waarop je met faalangst omgaat. Je kunt actieve faalangst of passieve faalangst hebben.

Actieve faalangst

Mensen met actieve faalangst staan ook wel bekend als harde werkers. Ze hebben het streven om alles foutloos te doen en leveren het liefst prestaties van meer dan 100 procent. Wanneer jij heel hard werkt om te voorkomen dat je een fout maakt, hoor je vermoedelijk bij deze groep. Je haalt waarschijnlijk meestal behoorlijk goede resultaten, maar je bent niet snel tevreden over het behaalde resultaat.

Ook gun je jezelf waarschijnlijk weinig tijd voor ontspanning, want zo goed presteren kost ontzettend veel tijd en energie. De kans is hierdoor groot dat je langdurig onder grote stress aan het werk bent en jezelf enorm veel druk oplegt. Veel mensen met deze vorm van faalangst krijgen uiteindelijk één of meerdere keren te maken met een burnout.

Eigenschappen die bij actieve faalangst vaak aanwezig zijn zijn: Perfectionisme, een groot verantwoordelijkheidsgevoel, hoge eisen stellen aan jezelf (en anderen), doorzetter en harde werker.

Passieve faalangst

Mensen met passieve faalangst zijn mensen die door de buitenwereld soms als lui, passief, afwachtend en twijfelachtig worden gezien. Ze willen eigenlijk al opgeven voor ze daadwerkelijk begonnen zijn. En hoewel dit voor de buitenwereld als lui gezien wordt is dit eigenlijk niet het geval. Mensen met passieve faalangst willen vaak wel iets bereiken, maar hebben weinig zelfvertrouwen en denken slecht over zichzelf. En wanneer je ergens niet aan begint, kan je ook geen fouten maken of jezelf teleurstellen.

Mensen uit deze groep hebben vaak behoorlijk last van uitstelgedrag en proberen iedere situatie die angst op kan roepen te vermijden. Bijvoorbeeld door je vlak voor een enge situatie ziek te melden of een baan te kiezen ver onder je niveau. Vaak starten mensen uit deze groep veel te laat met voorbereidingen, omdat ze niet weten waar te beginnen of omdat kritische stemmetjes / verzonnen smoesjes ze weerhouden om iets aan te pakken. Het gevolg is dan dat ze daadwerkelijk falen en dit is dan weer de bevestiging dat ze niet goed genoeg zijn.

Ook hebben mensen in deze groep vaak enorm veel moeite met keuzes maken. Ze stellen dit het liefst zoveel mogelijk uit. Liever geen keuze dan een foute keuze is vaak de gedachte van deze groep.

Eigenschappen die bij deze vorm van faalangst vaak gezien worden zijn: Twijfelaar, uitsteller, kritisch en afwachtend zijn

Lees meer over perfectionisme en uitstelgedrag

Faalangst bij kinderen

Faalangst uit zich bij iedereen verschillend, maar ook het verschil tussen de uiting bij kinderen, bij jongeren en bij volwassenen verschilt. Natuurlijk zijn er ook wel dingen die elkaar overlappen, maar om faalangst nog beter te kunnen herkennen is het belangrijk te weten wat de signalen zijn die juist die groep laten zien.

Faalangst bij kinderen is soms heel duidelijk, bijvoorbeeld wanneer ze heel veel spanning hebben voor toetsen, maar soms kan het ook heel lastig te herkennen zijn. Bij kinderen uit faalangst zich vaak op school, maar ook in het contact met vriendjes en vriendinnetjes.

Bij de volgende dingen kan er sprake zijn van faalangst bij kinderen:

  • Slecht presteren op school
  • Slecht in zijn/haar vel zitten
  • Algemene spanningsklachten: hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid
  • Geen zin hebben in school
  • Weinig zelfvertrouwen hebben
  • Negatief zelfbeeld
  • Moeite met sociaal contact / weinig vriendjes hebben
  • Spanningsklachten voor toetsen/presentaties
  • Weinig inzet voor school
  • Huiswerk/leren altijd op het laatste moment moeten doen
  • Angst of spanning voor nieuwe dingen
  • Ergens anders heel anders zijn dan thuis
  • Woedeaanvallen of juist heel erg terugtrekken
  • Bang om cijfers te laten zien
  • Geen tijd meer nemen om te spelen, altijd met school bezig

Wanneer je als ouder merkt dat één of meerdere signalen van faalangst aanwezig zijn, is het belangrijk om dit goed in de gaten te houden en zo nodig hulp in te schakelen. Hoe langer het kind hiermee rondloopt, hoe erger de faalangst en onzekerheid meestal wordt.

Faalangst bij jongeren

Faalangst bij jongeren kan zich op dezelfde manier uitten als bij kinderen, maar jongeren zijn vaak nog meer dan kinderen bezig met hoe ze in de groep liggen en hoe ze eruit zien etc. De kans dat faalangst zich bij jongeren op sociaal vlak uit is nog groter. Het erbij willen horen is vaak erg belangrijk en kan ervoor zorgen dat een jongere uiteindelijk zichzelf helemaal kwijtraakt.

Sociale faalangst kan zich bij jongeren uitten in:

  • Meelopen
  • Zich anders voordoen dan ze zijn
  • Brutaliteit of juist verlegenheid
  • Sociale onhandigheid

Ook speelt bij jongeren vaak het maken van een studiekeuze een belangrijke rol. Jongeren met faalangst vinden het vaak lastig om deze keuze te maken. Ze weten vaak niet waar ze goed in zijn en wat echt bij ze past of zijn bang om op zo’n belangrijk keuzemoment een keuze te maken.

Signalen die kunnen duiden op faalangst bij jongeren zijn:

  • Slecht presteren op school
  • Slecht in zijn/haar vel zitten
  • Algemene spanningsklachten: hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid
  • Weinig zelfvertrouwen hebben
  • Negatief zelfbeeld
  • Geen zin hebben in school
  • Moeite met sociaal contact / weinig vriendjes hebben
  • Heel erg meelopen met de groep
  • Brutaliteit of juist heel verlegen zijn
  • Spanningsklachten voor toetsen/presentaties
  • Weinig inzet voor school
  • Huiswerk/leren altijd op het laatste moment moeten doen
  • Angst of spanning voor nieuwe dingen
  • Ergens anders heel anders zijn dan thuis
  • Woedeaanvallen of juist heel erg terugtrekken
  • Bang om cijfers te laten zien
  • Geen tijd meer nemen om te spelen, altijd met school bezig

Faalangst bij volwassenen

Faalangst bij volwassenen uit zich vaak net wat anders dan bij kinderen. Omdat volwassenen vaak minder te maken hebben met verplichte (toets) momenten zal dit signaal ook minder vaak naar voren komen. Wel zie je bij volwassenen dat ze dit soort momenten zoveel mogelijk proberen te vermijden, door bijvoorbeeld geen extra studie te volgen, bijscholing te kiezen waar geen examens bij horen of het geven van presentaties helemaal uit de weg gaan.

Helaas is dit uit de weg gaan niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld op het moment dat je moet solliciteren of dat je werk van je eist dat je toch bepaalde diploma’s/ certificaten moet behalen om te kunnen blijven. Vaak is dit ook het moment waarop iemand zich extra bewust is van de rol van zijn zelfvertrouwen, maar eigenlijk gaat de invloed onbewust al veel verder.

Stress, burn-out en faalangst

Bij volwassenen zie je ook geregeld dat faalangst de oorzaak is van stress of burn-out. En wanneer iemand teveel stress ervaart, is de angst vaak ook sterker aanwezig. Iemand beland op die manier in een negatieve spiraal. De kans is groot dat je op zo’n moment gaat zoeken naar manieren om het minder druk te hebben, maar wanneer jouw lage zelfvertrouwen de boosdoener is, zal dit niet helpen om minder stress te ervaren.

Opnieuw burnout raken wanneer je weer volledig hersteld denkt te zijn is dan ook zeker een mogelijkheid. Je hebt immers de oorzaak (de angst om te falen) niet opgelost en zal opnieuw je eisen te hoog blijven leggen en teveel stress blijven houden.

Ouder met faalangst

Zoals al eerder genoemd heb je als ouder een voorbeeldrol voor je kinderen. Wanneer jij onzeker bent, heeft dit invloed op het mogelijk ontstaan van faalangst bij je kind.

Daarnaast merk je ook vaak dat ouders met faalangst teveel proberen alles in de opvoeding perfect te doen, dat ze eigenlijk de plank misslaan. Ze doen te krampachtig hun best en vergeten hierbij zichzelf. Eigenlijk plaatsen ze hun kinderen boven zichzelf en ze geven hun kinderen het signaal mee dat een ander altijd belangrijker is dan jezelf. (normen en waarden)

Doordat ze weinig tijd voor zichzelf nemen, hebben ze vaak ook meer last van stress en dit verergert op zijn beurt weer de faalangst.

Kortom een vicieuze cirkel die je enkel uit kan komen door aan je eigen zelfvertrouwen te werken. En dit doe je dan niet alleen voor jezelf, maar juist voor je kinderen.

Signalen van faalangst bij volwassenen

Signalen van faalangst bij volwassenen zijn:

  • Veel stress of burn-out klachten
  • Uit de weg gaan van de angsten en enge situaties
  • Een ander belangrijker vinden dan jezelf
  • Je anders voordoen dan je bent
  • Een baan accepteren op een veel lager niveau
  • Problemen met behalen van examens
  • Onzekerheid
  • Spanningsklachten in het algemeen: hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid, spierpijn
  • Moeite met het aangaan van nieuwe contacten
  • Negatief zelfbeeld hebben
  • Onzeker zijn over de opvoeding
  • Depressie
  • Perfectionisme
  • Uitstelgedrag
  • Te groot verantwoordelijkheidsgevoel
  • Heel onhandig zijn in sommige situaties
  • Geen nieuwe dingen durven proberen

Faalangstbegeleiding bij kinderen, jongeren en volwassenen

Wanneer jij of je kind last heeft van faalangst is het heel belangrijk om hier hulp bij in te schakelen, zodat je stap voor stap leert je angsten aan te gaan.

In mijn faalangst begeleiding trajecten gaan we eerst onderzoeken waardoor de faalangst is ontstaan en welke rol deze heeft, vervolgens zoeken we naar mogelijke oplossingen om de angst geleidelijk te overwinnen en om deze groei voort te blijven zetten kijken we ook hoe jij of je kind dit nieuwe gedrag vol kan blijven houden.

Het resultaat is:

  • Minder stress / spanning
  • Niet langer laten belemmeren door angst
  • Uitdagingen aan durven gaan
  • Jezelf kunnen en durven zijn
  • Jezelf accepteren
  • Ruimte voor persoonlijke groei
  • Betere prestaties op school / werk / onderneming
  • Je grenzen durven verkennen
Myrte Duijndam Vivas Coaching

Gratis en vrijblijvende kennismaking

Wil je weten wat ik voor jou kan betekenen? Neem dan contact op voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Dit artikel nog eens lezen? Bewaar het op Pinterest!

Wat is faalangst?

Plaats een reactie