Geregeld krijg ik hoogsensitieve mensen in de praktijk die worstelen met een vorm van angst. Faalangst, sociale angst, maar ook bijvoorbeeld vliegangst of rijangst. Ook zie ik veel mensen die bang zijn dat ze zich angstig gaan voelen.

Nu is angst iets wat iedereen kan ontwikkelen, maar hoogsensitieve mensen hebben wel een natuurlijke gevoeligheid voor het ontwikkelen van angsten.

Waarom hebben hoogsensitieve mensen een grotere kans op het ontwikkelen van angst? En belangrijker.. wat kun je eraan doen?

Wat is hoogsensitiviteit?

Om daar meer duidelijkheid over te kunnen geven zal ik eerst in het kort uitleggen wat hoogsensitiviteit is.

Hoogsensitiviteit is een eigenschap die bij ongeveer 1 op de 5 mensen aanwezig is. Hoogsensitief zijn betekent dat je zenuwstelsel informatie diepgaander verwerkt. Je merkt subtiele signalen op, neemt meer details waar, voelt emoties intens en legt veel verbanden.

Door deze diepgaande verwerking en het grote inlevingsvermogen krijgt jouw brein veel meer prikkels te verwerken, wat bij onvoldoende herstel tot overprikkeling kan lijden. Deze overprikkeling kan vervolgens weer zorgen voor stress en angstklachten.

Dit is één van de redenen van angst bij hoogsensitiviteit, maar er zijn meer redenen waarom hoogsensitieve mensen vaker last krijgen van angstklachten. Hieronder vind je 4 oorzaken.

Waarom hoogsensitiviteit en angst vaak samen voorkomen

1. Een snel overprikkeld zenuwstelsel

Ik noemde het net al kort, maar één van de redenen van angst bij hoogsensitiviteit is een overprikkeld zenuwstelsel.

Het zenuwstelsel van een hoogsensitief persoon staat sneller en vaker “aan”. Ook al lijk je je te focussen op een taak, je bent daarnaast onbewust altijd op de achtergrond je omgeving aan het scannen. Ook voel je wat er in je lichaam gebeurt, pik je de sfeer op en voel je emoties van anderen.

Je radar staat altijd “aan”. Dit kan zorgen voor overprikkeling en stress.

Bij langdurige stress kan dit systeem in een staat van hyperalertheid blijven hangen.

Je lichaam gaat dan nog meer de omgeving scannen:
Is het veilig? Doe ik het goed? Wat kan er misgaan?

Dat voortdurende waakzame gevoel kan zich ontwikkelen tot:

• piekeren
• sociale angst
• hyperfocus op jezelf
• paniek- en angstklachten
• controlebehoefte
• vermijdingsgedrag

Je bent zo bezig met jezelf veilig te houden, dat jouw beschermingsmechanisme overbelast raakt. Dit voel je als “angst”.

2. Diepe emotionele verwerking

Een tweede reden van angst bij hoogsensitiviteit is de diepe emotionele verwerking. Hoogsensitieve mensen verwerken ervaringen intens.
Een conflict, afwijzing of spanning kan lang doorwerken in het systeem.

Wanneer je emoties hierbij onvoldoende de ruimte krijgen of worden onderdrukt (“stel je niet aan”), ontstaat innerlijke spanning. Die spanning zoekt een uitweg en kan zich uiten als angst.

Omdat emotionele gebeurtenissen als pakketjes opgeslagen worden in het brein, kunnen hoogsensitieve mensen dit soort gevoelens ook weer makkelijk naar voren halen wanneer ze in een vergelijkbare situatie komen. Je voelt op dat moment weer precies wat je die keer daarvoor gevoeld hebt en dit kan opnieuw zorgen voor spanning en angst. Elke keer als je in zo’n vergelijkbare situatie komt, versterkt de vorige situatie de angst en gaat het je steeds meer beperken.

Een voorbeeld hiervan is het ontstaan van faalangst.

Wanneer je bijvoorbeeld tijdens het geven van een prestatie een opmerking van iemand hebt gehad die niet fijn voelde, neem je dit mee in het opgeslagen plaatje (diepgaande verwerking). Een volgende presentatie die je geeft zal je proberen te voorkomen dat iemand je raakt, waardoor je extra focus hebt op hoe je dingen zegt en hoe je voor de groep staat.

Je bent dan zo bezig met voorkomen dat je “faalt”, dat je minder focus hebt op de inhoud. Hierdoor voel je dat je niet alles eruit haalt wat erin zit, wat maakt dat je nog meer aan jezelf gaat twijfelen. Ook kan het zijn dat je daadwerkelijk meer fouten gaat maken. De spanning en faalangst neemt dan toe.

Hetzelfde kan je ook hebben met andere angsten zoals vliegangst of rijangst. Je voelt je een keer minder fijn en neemt dit gevoel de volgende keer in een vergelijkbare situatie weer mee. Je lichaam reageert op de opgeslagen gebeurtenis en je aandacht gaat extra naar de sensaties in je lijf. Dit maakt dat je extra alert bent, waardoor de spanning alleen maar toeneemt. Je bent bang opnieuw die angst te voelen en deze paniekgevoelens versterken de oude angstgevoelens en de volgende keer in dezelfde situatie wordt het alleen maar moeilijker om het gevoel te kunnen verwerken.

3. Onveilige hechting of vroege stress

Veel hoogsensitieve volwassenen hebben geleerd zich sterk aan te passen aan hun omgeving. Als er in de jeugd weinig emotionele veiligheid was, ontwikkelt een kind vaak een extra verhoogde alertheid.

Het leert:

• Ik stem me af op anderen
• Ik voel wat de sfeer is
• Ik voorkom een conflict

Deze voortdurende afstemming en de bijbehorende overprikkeling, vergroot de kans op angstklachten.

4. Emoties en meningen van anderen

Het ontwikkelen van angstklachten, ligt niet altijd alleen in de persoon zelf. Vaak heeft dit ook te maken met emoties van de ander.

Zo kunnen hoogsensitieve mensen anderen zo sterk aanvoelen, dat ze eigenlijk de emotie van een ander voelen, zonder dat ze zich hier bewust van zijn. Is jouw moeder bijvoorbeeld ergens bang voor, dan kan jij dit als kind voelen als jou eigen angst. Je voelt de onveiligheid.

Ditzelfde kan ook gebeuren bij angsten van je partner, vrienden of collega’s. Uiteindelijk wordt zo de angst van de ander JOUW angst.

Het missen van een duidelijke grens tussen wat van jou is en wat van de ander kan ook leiden tot:

• jezelf verliezen in relaties
• verantwoordelijkheid nemen voor andermans emoties
• uitputting

Uitputting verzwakt het systeem en maakt angstgevoelens sterker.

Een andere manier waarop jij angst kunt ontwikkelen in het contact met de ander, is omdat jij wel van alles voelt bij een ander, maar dit niet goed kan interpreteren. Soms voel je dan dat er iets niet klopt, maar weet je niet goed wat. Bijvoorbeeld als iemand iets anders zegt dan hij uitstraalt. Iemand is niet “echt” of heeft een dubbele agenda.

Je kan dan heel erg aan jezelf en je gevoel gaan twijfelen en gaat jezelf misschien zelfs wel aanpassen om deze onzekerheid te verbloemen en niet afgewezen te worden. Ook hier kan een vorm van sociale (faal) angst ontstaan.

Angst als signaal, niet als vijand

Vaak voelt angst als iets waarmee je “de strijd aan moet gaan”. Ik zie het zelf vooral als een signaal dat je zenuwstelsel zich niet veilig voelt.

In plaats van angst weg te duwen of de strijd aan te gaan, is het zinvol om te onderzoeken:

• Waar ga ik over mijn grenzen?
• Waar voel ik me onveilig?
• Wat heeft mijn lichaam nodig?

Wanneer stress vermindert en veiligheid terugkeert in het lichaam, neemt angst vaak vanzelf af.

Wat helpt bij hoogsensitiviteit en angst?

🌿 Regulatie van het zenuwstelsel

Angst zit niet alleen in je gedachten, maar vooral in je lichaam.
Langzame ademhaling, lichaamsgerichte oefeningen en rustmomenten helpen je systeem kalmeren.

🌿 Grenzen leren voelen en aangeven

Angst vermindert wanneer je leert vertrouwen op je eigen ja en nee.
Grenzen geven veiligheid.

🌿 Emotionele verwerking

Onverwerkte ervaringen blijven spanning vasthouden in het lichaam.
Door ze in een veilige setting te verwerken, krijgt je systeem ruimte om te ontspannen.

🌿 Prikkelmanagement

• plan hersteltijd
• beperk overmatige sociale verplichtingen
• zorg voor voldoende slaap
• kies voeding die je zenuwstelsel ondersteunt

Van angst naar innerlijke veiligheid

Hoogsensitiviteit is een kwaliteit. Het wordt pas een valkuil wanneer je systeem te lang overbelast is geweest.

Angst vraagt niet om streng zijn voor jezelf en hard werken, maar om veiligheid.
Niet om jezelf te veranderen, maar om steviger in jezelf te leren staan.

Wanneer jouw gevoelige systeem zich veilig voelt, verandert angst in alert bewustzijn.
Dan wordt je gevoeligheid geen last meer, maar een kompas.

Wil je ontdekken wat jouw systeem nodig heeft om tot rust te komen?
Dan kan ik je helpen om spanning en angst los te laten en opnieuw vertrouwen te voelen in jezelf.