Overprikkeling bij hoogsensitiviteit

Bij hoogsensitiviteit denken veel mensen aan overprikkeling. Iemand die hoogsensitief is, is namelijk sneller overprikkeld dan iemand die dit niet is. En ondanks dat hoogsensitiviteit veel meer is dan alleen gevoelig zijn voor prikkels, is het wel een groot probleem voor veel HSP-ers.

Gelukkig kan jij zelf ook heel veel doen om overprikkeling te voorkomen. In deze blog geef ik meer informatie over overprikkeling en geef ik daarnaast tips hoe jij kan voorkomen dat je overprikkeld raakt.

Wat is overprikkeling?

Overprikkeling wordt ontzettend vaak gebruikt onder hoogsensitieve mensen (zowel bij volwassenen als bij kinderen). Maar wat is overprikkeling nu eigenlijk?

Het brein van iemand die hoogsensitief is, werkt complexer dan die van niet-HSPers. Informatie wordt diepgaander verwerkt en ook komt informatie gedetaileerder en intenser binnen. Je zou dus kunnen stellen dat het brein van iemand die hoogsensitief is “topsport” levert.

Maar soms kan het brein ook een te grote hoeveelheid aan prikkels te verwerken krijgen en dan kan het brein het niet meer bolwerken. Je brein zegt dan: “ho even, ik moet eerst even dit allemaal verwerken, ik sta nu even op pauze.”

En dat is dan ook wat je brein letterlijk even doet. Je kunt op dat moment niet meer helder nadenken en ook lukt het niet meer goed om je emoties te reguleren. Je brein doet het even niet meer.

Welke prikkels kunnen zorgen voor overprikkeling?

In principe kunnen alle prikkels zorgen voor overprikkeling. Toch is het per persoon verschillend door welke prikkels je overprikkeld raakt. De overprikkeling die ontstaat door de complexe werking van het brein bij hooggevoelige mensen, is bij eigenlijk iedere HSP-er wel aanwezig, maar de rest verschilt per persoon.

Je kunt hierbij denken aan prikkels zoals:

  • Fysieke prikkels (geluid, licht, pijn, aanraking, geur, smaak etc.)
  • Emotionele prikkels (sfeer, inleven / aanvoelen van anderen, spiritualiteit)
  • Prikkels door sociale contacten (drukke ruimtes, samenwerken, sociale interactie, op de vingers gekeken worden)
  • Nieuwe situaties (ander werk, nieuwe omgeving, onverwachte gebeurtenissen, nieuwe dingen ondernemen)
  • Diepgaande informatieverwerking (je eigen gedachtes, dieper overdenken, vooruitdenken etc.)

Naar mate je al wat meer overprikkeld bent, zal je merken dat prikkels nog intenser binnenkomen. Je filter staat nog wat minder fijn afgesteld.

Een oorzaak: Diepgaande verwerking

Eén van de oorzaken van overprikkeling is de diepgaande verwerking. Omdat dit nogal “abstract” is, gebruik ik hiervoor vaak een metafoor. In mijn praktijk gebruik ik heel vaak het volgende voorbeeld voor overprikkeling door de diepgaande verwerking;

Stel jij bent informatie van de computer aan het printen en wilt dit in archiefmappen opruimen (zogenaamd omgekeerd digitaliseren). Je printer draait op volle toeren en de geprinte blaadjes stapelen zich op. Jij wilt als HSP-er alles in de juiste mappen ordenen en ook per map wil je het graag overzichtelijk houden. Je bekijkt daarom blaadje voor blaadje bij welk onderwerp dit blaadje zou moeten worden opgeborgen. Vervolgens pak je de juiste map erbij en bepaal je nog bij welk deelonderwerp dit zou passen en welke indeling van de map het handigste is. Je kunt je wel indenken, dit indelen kost tijd.

Maar de printer (staande voor binnenkomende informatie / prikkels) gaat maar door en het papier stapelt zich steeds verder op. Op een bepaald moment ligt er zoveel papier, dat er niks meer bij kan. De printer moet even “uit”, zodat jij weer bij kan werken.

Deze fase kun je zien als het overprikkelde brein. Jouw brein moet even geen nieuwe informatie / prikkels meer krijgen en eerst moet de achterstand even worden weggewerkt. Pas als de stapel weer kleiner is / weg is, dan is er weer ruimte om nieuwe informatie toe te voegen (en kan in dit voorbeeld de printer weer aan).

Over- en onderprikkeling

We hebben het vaak over stress door overprikkeling, maar HSP-ers kunnen zich ook niet fijn voelen door onderprikkeling. Uiteindelijk kan een situatie met te weinig uitdaging of te weinig prikkels ook overprikkeling geven. HSP-ers die bijvoorbeeld naast hoogsensitiviteit ook de eigenschap High Sensation Seeker, strong-willed of hoogbegaafd hebben, zullen daar sneller last van hebben.

De fases van overprikkeling

Overprikkeling lijkt er soms van het ene op het andere moment te zijn. Toch is dit niet zo. Overprikkeling ontstaat in verschillende fases. Zelf gebruik ik in mijn praktijk vaak het voorbeeld van een stoplicht. Als jij helemaal ontspannen bent (er liggen geen / nauwelijks blaadjes op de printer) zit je in fase groen.

Kom jij dan in een situatie waarin jij geprikkeld wordt (door vervelende dingen, maar ook door leuke activiteiten) dan bouwt de spanning zich wat op. Je komt in fase oranje. In deze fase doet je brein het nog wel, maar krijg je wel al signalen dat je even een pas op de plaats moet maken.

Zorg je op dat moment niet dat je even een rustmoment pakt (of in het voorbeeld de printer uitzet) dan loopt de spanning zover op dat je brein op pauze gaat en emoties de overhand nemen. Je zit in fase rood en bent overprikkeld.

Tijdig herkennen van overprikkeling

Zoals ik net al zei, ontstaat overprikkeling in fases. De kunst is om al in fase oranje waakzaam te zijn en hier ook tijdig weer even rust / een oplaadmoment in te plannen. Hoe minder ver je in het oranje zit, hoe sneller je ook weer opgeladen bent. Soms kan je even een minuutje terugtrekken in de wc al voldoende zijn.

Ga je op dat moment door, dan zal de tijd die nodig is om weer op te laden steeds langer worden en zijn er steeds ingrijpendere maatregelen nodig om weer in fase groen te komen. En ben je eenmaal in rood, dan heb je waarschijnlijk echt een paar uur / dagen nodig om weer in groen te komen.

Tips om overprikkeling bij hoogsensitiviteit te voorkomen

Er zijn heel veel dingen die je kunt doen om overprikkeling zoveel mogelijk te voorkomen. Ik ben zelf van mening dat helemaal voorkomen haast onmogelijk is, omdat je niet altijd alles zelf in de hand hebt. Maar door jezelf beter te leren kennen en je bewust te blijven van deze valkuil kan je met de volgende tips wel vaak voorkomen dat je in fase rood beland.

Denk bijvoorbeeld aan de volgende dingen die je zelf kunt doen:

  • Neem op tijd rust en plan geregeld een oplaadmomentje
  • Probeer te leren herkennen welke signalen jouw lichaam geeft als je in fase oranje zit
  • Plan niet teveel dingen op één dag
  • Zorg dat je na een drukke dag extra compenseert met een rustige dag
  • Neem na een intensief gesprek even tijd om de informatie te verwerken
  • Plan niet te krap / teveel dingen meteen achter elkaar aan
  • Onderzoek wat jij nodig hebt om te ontprikkelen (rust, bewegen, meditatie, een goed gesprek ….)
  • Wissel mentale activiteiten af met lichamelijke activiteiten
  • Luister goed naar je eigen lichaam!

Wil jij graag leren om overprikkeling te voorkomen en meer jouw talenten als HSP-ers in te gaan zetten? Dan is mijn online training “Krachtig hooggevoelig” misschien iets voor jou. In deze training ga je een persoonlijke handleiding creëeren om jouw hoogsensitiviteit voortaan vooral als voordeel te kunnen inzettten.

Myrte Duijndam Vivas Coaching

Gratis en vrijblijvende kennismaking

Wil je weten wat ik voor jou kan betekenen? Neem dan contact op voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Dit artikel nog eens lezen? Bewaar het op Pinterest!

Overprikkeling bij hoogsensitiviteit

Plaats een reactie